Mae Awdurdod Tân ac Achub De Cymru wedi gwneud dechrau cadarnhaol o ran ymdrin â phryderon ynghylch ei ddiwylliant, ei berfformiad a’i drefniadau llywodraethu a nodwyd mewn adroddiadau allanol diweddar. Mae hyn yn cynnwys canfyddiadau’r adolygiad annibynnol o’i ddiwylliant, a gyhoeddwyd ym mis Ionawr 2024. Fodd bynnag, yn awr mae angen iddo ddangos sut y bydd yn ariannu gwelliannau pellach ac a yw’n cyflawni deilliannau gwell i gymunedau ledled De Cymru.

Mae adroddiad newydd gan Archwilio Cymru, Cyflawni newid, mesur effaith?, yn bwrw golwg ar y camau y mae’r Awdurdod wedi eu cymryd i sicrhau gwelliant parhaus ers ymyrraeth Llywodraeth Cymru ym mis Chwefror 2024. Ers hynny, mae pedwar comisiynydd wedi bod yn goruchwylio’r Awdurdod, a hwythau wedi disodli’r cynghorwyr a enwebwyd gan gynghorau. Mae eu gwaith hwy wedi cael ei lywio gan gylch gorchwyl a bennwyd gan Lywodraeth Cymru ac wedi bod yn canolbwyntio ar ymdrin â’r 174 o argymhellion a wnaed gan gyfres o adroddiadau allanol.

Mae’r Awdurdod wedi datblygu rhaglen wella eang ei chwmpas ac wedi gwneud cynnydd o ran ei chyflawni. Fodd bynnag, nid yw wedi cadarnhau sut y bydd yn ariannu cost cyflawni ei gynlluniau trawsnewid, a allai gostio hyd at £19.4 miliwn. Gan y byddai’r cyfanswm hwn yn fwy na’r £17.6 miliwn a oedd ganddo mewn cronfeydd wrth gefn defnyddiadwy na chyfyngir arnynt ar ddiwedd 2024-25, mae’n golygu efallai na fydd yn bosibl gwireddu ei uchelgeisiau. 

Mae’r adroddiad yn argymell bod yr Awdurdod: 

• yn symleiddio ei flaenoriaethau strategol;
• yn esbonio’n glir beth yw manteision ei weithgareddau gwella i’w gymunedau; 
• yn adnabod sut y bydd ei weithgarwch gwella’n cael ei ariannu; ac 
• yn cryfhau sut y mae’n mesur cynnydd o ran cyflawni ei welliannau a’u gwerth am arian.