Mae’r sylwadau yn crynhoi sut yr ariennir Llywodraeth Cymru, sut y mae’n gwario ei harian, yr hyn y mae’n berchen arno a’r hyn sy’n ddyledus ganddi. Mae hefyd yn esbonio amod yr Archwilydd Cyffredinol ar ei farn archwilio ar Gyfrifon Cyfunol 2019-20.

Yn 2019-20, cynyddodd gwariant ‘grŵp’ Llywodraeth Cymru £1.2 biliwn (7%) o’i gymharu â 2018-19. Cyfanswm y gwariant yn 2019-20 oedd £17.5 biliwn. Roedd gan ‘grŵp’ Llywodraeth Cymru, sy’n cynnwys 17 o wahanol endidau, asedau o £30.4 biliwn ar 31 Mawrth 2020 ac roedd yn cario tua £3.7 biliwn mewn rhwymedigaeth ac ymrwymiadau. Mae’r sylwadau yn darparu rhagor o fanylion.

Cyhoeddodd yr Archwilydd Cyffredinol farn amodol ar gyfrifon 2019-20. Roedd hyn o ganlyniad i hepgor gwariant o bwys yn ymwneud â grantiau penodol y byddai busnesau yn eu derbyn mewn ymateb i bandemig COVID-19, mae hyn wedi codi oherwydd anghytundeb â Llywodraeth Cymru ar fater cyfrifyddu technegol cymhleth. Byddai cynnwys y gwariant wedi dangos bod yn ei farn ef Llywodraeth Cymru wedi gwario mwy na’i therfyn gwariant net awdurdodedig a gymeradwywyd gan y Senedd ar gyfer 2019-20, gan wneud rhywfaint o wariant yn afreolaidd. Mae Llywodraeth Cymru yn anghytuno â safbwynt yr Archwilydd Cyffredinol ar y driniaeth gyfrifyddu a ddefnyddiwyd, ac felly â’r amod.

Nid cyllid Llywodraeth Cymru yn unig y mae’r Cyfrifon Cyfunol yn eu disgrifio; maent hefyd yn darparu gwybodaeth ynglŷn â sut y gweithredir Llywodraeth Cymru. Yn berthnasol i hyn, mae’r sylwadau yn darparu crynodeb o’r materion sy’n deillio o raglen waith ehangach yr Archwilydd Cyffredinol mewn meysydd sy’n cynnwys gweithredu Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, cynllunio’r gweithlu, rheoli grantiau, trefniadau gwrth-dwyll a TGCh.

Nodiadau i Olygyddion:

• Disgrifiodd ein Cynllun Blynyddol 2020-21 sut y byddem yn ceisio ymgysylltu ag ystod ehangach o gynulleidfaoedd gyda chanlyniadau ein harchwiliadau blynyddol o gyfrifon cyrff cyhoeddus, ac mae’r sylwadau hyn ar Gyfrifon Cyfunol 2019-20 Llywodraeth Cymru yn dangos hyn.
• Mae’r Cyfrifon Cyfunol yn cwmpasu Llywodraeth Cymru ‘graidd’ ac 16 o endidau eraill sydd, gyda’i gilydd, yn ffurfio ‘grŵp’ Llywodraeth Cymru (Arddangosyn 1 yn y sylwadau).
• Ers hydref 2014, mae Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus y Senedd wedi cyflwyno adroddiad blynyddol ar faterion sy’n codi o gyfrifon Llywodraeth Cymru ac fe wnaethant gyhoeddi’r adroddiad [agorir mewn ffenestr newydd] diweddaraf ynghylch Cyfrifon Cyfunol 2018-19 ym mis Mai 2020.
• Yr Archwilydd Cyffredinol yw archwilydd allanol statudol annibynnol y sector cyhoeddus datganoledig yng Nghymru. Mae’n gyfrifol am archwilio mwyafrif yr arian cyhoeddus a gaiff ei wario yng Nghymru yn flynyddol, gan gynnwys yr £20 biliwn o gyllid y pleidleisir arno bob blwyddyn gan Senedd Cymru. Caiff elfennau o’r arian hwn eu trosglwyddo gan Lywodraeth Cymru i’r GIG yng Nghymru (dros £8 biliwn) ac i lywodraeth leol (dros £4 biliwn).
• Mae annibyniaeth archwilio yr Archwilydd Cyffredinol yn hollbwysig. Fe’i penodir gan y Frenhines, ac nid yw ei waith archwilio yn destun cyfarwyddyd na rheolaeth gan Senedd Cymru na’r llywodraeth. 
• Corff corfforaethol sy’n cynnwys naw aelod bwrdd statudol yw Swyddfa Archwilio Cymru. Mae’n cyflogi staff ac yn darparu adnoddau eraill i’r Archwilydd Cyffredinol, sydd hefyd yn Brif Weithredwr i’r Bwrdd ac yn Swyddog Cyfrifyddu. Mae’r Bwrdd yn monitro ac yn cynghori’r Archwilydd Cyffredinol o ran sut y mae’n arfer ei swyddogaethau.
• Archwilio Cymru yw enw ambarél Archwilydd Cyffredinol Cymru a Swyddfa Archwilio Cymru. Mae Archwilio Cymru yn nod masnach cofrestredig, ond nid yw’n endid cyfreithiol ynddo ei hun.