Mae adroddiad yr Archwilydd Cyffredinol yn dangos, er bod y ffordd sydd wedi’i huwchraddio wedi bod ar agor i draffig am beth amser, bod gwersi pwysig ar gyfer prosiectau gan Lywodraeth Cymru yn y dyfodol.

Rhan 2 yw’r enw a roddir i’r prosiect i uwchraddio 8km o Ffordd Blaenau’r Cymoedd rhwng Gilwern a Brynmawr. Mae’r prosiect wedi goresgyn rhai heriau peirianegol sylweddol ac mae’n rhan o gynllun ehangach i uwchraddio 40km o’r A465.

Mae Rhan 2 sydd wedi cael ei huwchraddio wedi bod ‘ar agor’ ers mis Tachwedd 2021. Fodd bynnag, mae peth gweithgarwch adeiladu cyfyngedig yn dal i fynd rhagddo ac mae negodiadau i ddatrys diffygion a diffinio’r gweithgareddau adeiladu terfynol wedi bod yn anodd ac yn faith.

Mae Llywodraeth Cymru a Costain wedi bod yn anghytuno i ba raddau y mae’r ffordd wedi’i chwblhau. Mae Costain wedi dadlau, gan bod y ffordd yn weithredol, y dylid dyroddi tystysgrif cwblhau dan y contract adeiladu. Mae Llywodraeth Cymru wedi anghytuno â’r safbwynt hwn o ystyried bod peth gweithgarwch adeiladu’n dal i fynd rhagddo.

Bellach mae Llywodraeth Cymru’n rhagfynegi cost i bwrs y wlad o oddeutu £327 miliwn, sydd ychydig yn uwch na’r ffigwr yn ein hadroddiad interim ym mis Chwefror 2020 ac yn llawer uwch nag amcanestyniadau cynharach. Mae hyn yn cyfateb i 46% (£103.5 miliwn) yn fwy nag a ragwelwyd pan ddechreuodd y gwaith adeiladu. Fodd bynnag, mae risgiau ariannol wedi lleihau erbyn hyn o ystyried bod y gwaith adeiladu yn ei gamau olaf ac mae’r gost ragamcanol yn dal i fod o fewn y gyllideb uwch o £336 miliwn a gymeradwywyd ym mis Mawrth 2019.

Mae’r prosiect eisoes yn dwyn rhai manteision, er bod Llywodraeth Cymru’n bwriadu adrodd yn llawnach arnynt. Mae data sylfaenol ar ddiogelwch ar y ffordd yn awgrymu gostyngiad mewn gwrthdrawiadau traffig ar y ffordd. Roedd y prosiect hefyd yn cynnwys sefydlu academi hyfforddiant adeiladu ac mae wedi ennill gwobrau am ragoriaeth adeiladu, busnes yn y gymuned, a gwarchod cynefinoedd.

Er gwaethaf y manteision hyn, mae’r tarfu o ganlyniad i achlysuron pan fu’r ffordd ar gau wedi arwain at gwynion gan yrwyr, trigolion yr effeithiwyd arnynt gan draffig y gwyriadau a busnesau lleol.

Dywed Llywodraeth Cymru ei bod yn dysgu gwersi o’r prosiect trwy newid ei chontractau adeiladu ac adolygu ei dangosyddion perfformiad ar gyfer contractwyr.