Mae Mentrau Cymdeithasol yn eistedd rhwng y sectorau cyhoeddus a phreifat. Gallant fod o fudd i gymunedau difreintiedig; creu cyfoeth lle mae arian yn brin; a helpu i drechu tlodi a diwallu'r angen.

Mae Mentrau Cymdeithasol yn cymryd llawer o ffurfiau gan gynnwys partneriaethau er elw neu ddielw, cwmnïau cydfuddiannol, sefydliadau cydfuddiannol, busnesau cymdeithasol, cwmni diddordeb cymunedol ac elusennau. Gall Mentrau Cymdeithasol felly weithio ym mhob sector o economi Cymru ac ym mhob rhan o'r wlad ac maent yn fwyfwy amlwg yn deddfwriaeth Senedd Cymru.

Mae ein hadroddiad yn ystyried dull strategol awdurdodau lleol o weithio gyda Mentrau Cymdeithasol.  Rydym yn edrych ar y mecanweithiau sydd gan awdurdodau lleol i sicrhau gwerth am arian Mentrau Cymdeithasol a sut maen nhw'n cael eu defnyddio ledled Cymru.

Oherwydd bod Mentrau Cymdeithasol yn canolbwyntio ar gadw cyfoeth o fewn cymunedau, gwelon ni eu bod nhw'n gallu cynorthwyo pobl sydd mewn tlodi. Er bod enghreifftiau da o'r ffordd y mae rhai awdurdodau lleol yn cydweithio'n effeithiol â Mentrau Cymdeithasol, nid yw'r rhan fwyaf o awdurdodau yn hyrwyddo cyfleoedd i ehangu rôl Mentrau Cymdeithasol i wneud y gorau o'u heffaith. Mae cymysgedd o arweinyddiaeth wael ac ymgysylltu a gwybodaeth annigonol o'r sector Menter Gymdeithasol gan awdurdodau lleol yn golygu nad yw eu potensial yn cael ei wireddu. Er bod y rhan fwyaf o awdurdodau lleol yn darparu grantiau i fusnesau a'r trydydd sector, nid ydynt yn eu defnyddio i gefnogi Mentrau Cymdeithasol yn benodol. Yn benodol, mae angen i awdurdodau lleol wneud mwy i gyflawni eu cyfrifoldebau gofal cymdeithasol statudol i fentrau cymdeithasol a hyrwyddo a datblygu'r sector yn effeithiol i ddarparu mwy o wasanaethau mewn cymunedau.

Ond fe ganfuom fod rhai awdurdodau lleol yn hyrwyddo cyfleoedd. Canfuom fod gan wefannau'r awdurdodau lleol gorau ddiffiniad clir o beth yw Menter Gymdeithasol. Roedd ganddynt gysylltiadau ag amrywiaeth eang o sefydliadau i gael mynediad at wybodaeth bellach a manylach, yn enwedig ar faterion cyfreithiol, megis Busnes Cymdeithasol Cymru, CWMPAS, Social Enterprise UK neu CBCDC. Roeddynt hefyd yn rhoi manylion cyswllt a gwybodaeth am raglenni cymorth lleol a grantiau sy'n cael eu gweinyddu gan yr awdurdod lleol.

Mae angen i awdurdodau lleol sicrhau bod ganddynt y trefniadau a'r systemau cywir yn eu lle i gael y gorau o'u gwaith gyda Mentrau Cymdeithasol a'u hariannu. O ystyried hyn rydym wedi canolbwyntio ein hargymhellion ar gefnogi awdurdodau lleol i bwyso a mesur y gwaith cyfredol a siartio perthynas newydd gyda'r sector Menter Gymdeithasol. Rydym wedi creu offeryn gwerthuso i gefnogi swyddogion ac aelodau etholedig i nodi a chytuno ar y ffordd orau o weithio gyda Mentrau Cymdeithasol wrth symud ymlaen.