Rhaglen Cefnogi Pobl yn darparu gwasanaethau pwysig ond mae angen iddi wella

31 Awst 2017 - 12:02yb

Er bod Llywodraeth Cymru wedi buddsoddi'n sylweddol yn y Rhaglen, ceir rhai pryderon ynghylch y gwaith o'i chynllunio a chyflawni o hyd

Buddsoddodd Llywodraeth Cymru £124.5 miliwn yn ei Rhaglen Cefnogi Pobl (y Rhaglen) yn 2016-17, i gynorthwyo pobl sy'n agored i niwed mewn amrywiaeth o amgylchiadau i fyw mor annibynnol â phosibl. Er gwaethaf rhai gwelliannau, nid yw'r camau a gymerwyd i fynd i'r afael â phryderon hirsefydlog o ran y gwaith o'i chynllunio a'i chyflawni wedi bod yn effeithiol bob amser, bu'r cynnydd yn araf mewn rhai meysydd allweddol a cheir anghysondebau o ran rheoli'r Rhaglen ar lefel leol a rhanbarthol. Mae hyn yn ôl adroddiad a gyhoeddir heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Mae'r Rhaglen yn darparu arian grant i awdurdodau lleol ddarparu gwasanaethau cymorth cysylltiedig â thai, yn uniongyrchol neu drwy ddarparwyr trydydd parti i amrywiaeth o bobl; o'r rhai sydd ag anableddau dysgu neu gorfforol ac anhwylderau datblygu i ddioddefwyr cam-drin domestig, pobl â salwch cronig, problemau iechyd meddwl neu gamddefnyddio sylweddau, hanes o droseddu a phobl â statws ffoadur.

Fodd bynnag, canfu'r adroddiad nad yw amcanion cyfredol yn cydnabod rôl y Rhaglen o ran atal digartrefedd a threchu tlodi yn eglur. Mae'r adroddiad hefyd yn adlewyrchu pryderon ynglŷn â'r ffordd y mae Llywodraeth Cymru wedi cyfleu goblygiadau newid polisi i'r  Rhaglen, gan gynnwys deddfwriaeth ar wasanaethau cymdeithasol, cenedlaethau'r dyfodol a thai, a pholisi Llywodraeth y DU ar ddiwygio lles. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymgynghori'n ddiweddar ar amcanion diwygiedig fel rhan o newidiadau ehangach i ganllawiau'r Rhaglen, ond mae datblygu'r trefniadau newydd hyn wedi cymryd yn hirach na'r disgwyl, yn rhannol oherwydd cyfyngiadau ar adnoddau.

Mae pryderon yn parhau ynghylch effeithiolrwydd ac effaith y Pwyllgorau Cydweithredol Rhanbarthol, gyda chynnydd cymysg o ran datblygu prosiectau a gwasanaethau rhanbarthol. Nid oes gan Lywodraeth Cymru ddealltwriaeth ddigon da o effaith y Rhaglen eto ac mae nawr yn bwriadu adolygu'r dull gwerthuso presennol. Fodd bynnag, mae peth tystiolaeth, sy'n gyfyngedig ar hyn o bryd, yn dod i'r amlwg bod y Rhaglen yn lleihau'r defnydd o wasanaethau iechyd.

Mae'r cyllid ar gyfer y Rhaglen yn parhau i gael ei glustnodi'n benodol, yn wahanol i'r sefyllfa yn Lloegr a'r Alban. Ond mae rhai pryderon ynghylch effaith gostyngiadau cyllidebol ar ansawdd a chynaliadwyedd gwasanaethau, ac nid yw'r ailddosbarthu arian i ardaloedd daearyddol sydd â'r angen mwyaf wedi digwydd mor gyflym ag y rhagwelwyd. Golyga hyn fod rhai awdurdodau lleol wedi derbyn llawer mwy o arian yn 2016/17, ac eraill wedi derbyn llawer llai na phetai Llywodraeth Cymru wedi parhau i ddefnyddio'r fformiwla ariannu a gyflwynwyd ganddi ar gyfer 2012-13 a 2013-14.

Mae'r adroddiad hwn yn pwysleisio fod angen gwneud mwy, ar lefel lleol a rhanbarthol, i sicrhau bod gwaith cynllunio gwasanaethau yn adeiladu ar wybodaeth o ansawdd da am anghenion pobl. Ond mae hefyd yn nodi bod cynllunio lleol wedi cael ei lesteirio gan orwelion ariannu byrdymor gyda Llywodraeth Cymru yn cadarnhau dyraniadau cyllido blynyddol yn unig yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Mae canllawiau Llywodraeth Cymru ar gaffael gwasanaethau'r Rhaglen yn gamarweiniol o bosibl, ac mae ymarfer caffael yn amrywio ledled Cymru. Canfu'r adroddiad hefyd fod amrywiaeth yn ansawdd y gwaith o reoli'r rhaglenni gan awdurdodau lleol a phroblemau o ran cymhwysedd rhywfaint o'r cymorth ar gyfer pobl ag anableddau dysgu a gwahaniaethau o ran lefel y cymorth a ddarperir.

Mae’r adroddiad heddiw'n gwneud wyth argymhelliad i Llywodraeth Cymru ar faterion sy'n cynnwys:

  • goblygiadau'r diwygiadau polisi ehangach i'r Rhaglen;
  • y fformiwla ariannu a'r gorwel ariannu a chynllunio ar gyfer y Rhaglen; ac
  • egluro ei chanllawiau ar gaffael gwasanaethau Cefnogi Pobl.

Dywedodd yr Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan Thomas, heddiw:

“Mae Rhaglen Cefnogi Pobl yn darparu cymorth pwysig i'r rhai sydd ei angen fwyaf. Fodd bynnag, mae angen i Lywodraeth Cymru, drwy weithio gyda'i phartneriaid, wneud mwy i arddangos effaith gyffredinol a gwerth am arian y Rhaglen ac i sicrhau ei bod yn cael ei chyflawni'n gyson ac yn unol â'i disgwyliadau.

“Mae gwersi pwysig i'w dysgu o'r ffordd y mae'r Rhaglen wedi datblygu, o ystyried y pwyslais mae Llywodraeth Cymru yn ei roi ar weithio rhanbarthol mewn llywodraeth leol a'r ffyrdd o weithio a ragwelir gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015.”