Mae’r system addasu tai yng Nghymru ‘yn gymhleth, yn adweithiol ac yn annheg’

22 Chwef 2018 - 12:45yb

Mae cwsmeriaid yn fodlon iawn, ond mae hyn yn cuddio system nad yw’n llwyddo i bawb a allai elwa arni, meddai’r Archwilydd Cyffredinol

Mae angen i’r system bresennol o addasu tai newid er mwyn diwallu anghenion pobl hŷn ac anabl yng Nghymru. Dyna gasgliad adroddiad gan Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Yn fras, mae 70 o asiantaethau’n darparu gwasanaethau addasu tai gan gynorthwyo dros 32,000 o bobl bob blwyddyn. Caiff £60 miliwn o arian cyhoeddus ei wario bob blwyddyn ar y gwasanaethau hyn i bobl hŷn ac anabl. Maent yn helpu i alluogi unigolion a’u teuluoedd i fyw’n annibynnol, ac i adfer eu preifatrwydd, eu hyder a’u hurddas. Mae’r addasiadau hefyd yn cynnig ffordd effeithlon ac effeithiol o ddefnyddio stoc tai presennol Cymru mewn ffordd effeithlon ac effeithiol drwy gynorthwyo pobl i fyw’n annibynnol. 

Daw’r adroddiad a gyhoeddir ein i’r casgliad bod cwsmeriaid yn fodlon iawn, ond bod hynny’n cuddio ‘system sy’n hynod gymhleth, adweithiol ac annheg’. Mae’r casgliadau’n cynnwys y canlynol:

  • Nid yw’r prosesau asesu’n syml na’n effeithlon, ac mae hynny’n arwain at oedi, a dyna, o bosibl, yw’r gwahaniaeth rhwng galluogi pobl i aros yn eu cartrefi eu hunain neu eu gorfodi i symud i gael gofal arbenigol.
  • Mae’r systemau cymhleth a ddefnyddir i sicrhau’r addasiadau’n ei gwneud yn anodd i bobl gael y cymorth sydd ei angen arnynt ac maent yn aml yn atal gweithwyr iechyd proffesiynol rhag defnyddio gwasanaethau addasu.
  • Nid yw asiantaethau ac awdurdodau lleol yn gweithio’n ddigon cydgysylltiedig ac mae hynny’n ei gwneud yn anoddach i’r rhai y mae angen y gwasanaethau arnynt.
  • Mae’r addasiadau sydd ar gael i bobl anabl a hŷn yng Nghymru yn aml yn dibynnu ar ba ardal y maent yn byw ynddi, ac at bwy y maent yn troi am gymorth, yn hytrach nag ar eu hanghenion.
  • Nid yw perfformiad cyrff cyhoeddus yn gwella a hynny oherwydd mai prin yw’r trefniadau goruchwylio.

Mae’r adroddiad yn cynnwys naw o argymhellion ar gyfer gwella, sy’n cynnwys yr isod:

  • Dylai Llywodraeth Cymru osod safonau sylfaenol  ar gyfer unrhyw waith addasu i sicrhau bod pobl anabl a phobl hŷn yn cael gwasanaeth o'r un safon waeth lle y maent yn byw.
  • Mae angen i awdurdodau lleol weithio’n agosach gydag asiantaethau partner sy’n addasu tai a symleiddio’r broses o wneud cais am addasiadau a’u rhoi ar waith.
  • Dylai’r cyhoedd gael gwybodaeth ar ffurf hygyrch, gan gynnwys braille, ffont mawr, fersiynau sain ac mewn ieithoedd eraill.

Dywedodd Huw Vaughan-Thomas, Archwilydd Cyffredinol Cymru:

“Mae disgwyl i’r galw am addasu tai gynyddu. Dyma pam mae mor bwysig i gyrff cyhoeddus wella’r system addasiadau ac ymdrin â’r gwendidau niferus yn y system gymhleth ac aneffeithiol bresennol.

Mae pobl yn haeddu gwasanaeth o’r safon uchaf un i’w helpu i fyw’n annibynnol. Yn anffodus, mae cyrff cyhoeddus wedi methu mynd i’r afael â gwendidau sy’n rhan o’r trefniadau presennol ers cryn amser a phobl anabl a phobl hŷn yw’r rhai sy’n dioddef. Mae angen i hyn newid. Nod fy argymhellion i yw helpu i sbarduno newidiadau y mae eu hangen yn ddirfawr.”