Mae gan GIG Cymru weledigaeth glir o ran y cofnod cleifion electronig, ond mae angen rhagor o waith i gyflawni hyn

10 Ion 2018 - 2:35yp

Er bod elfennau allweddol yn cael eu gweithredu, bu oedi sylweddol, ac, er gwaethaf datblygiadau diweddar, mae yna wendidau allweddol yn y trefniadau cyflwyno

Mae pob rhan o GIG Cymru, gan gynnwys Llywodraeth Cymru, bellach yn wynebu penderfyniadau anodd o ran cyllido a blaenoriaethau, a hynny os yw'r weledigaeth o gofnod cleifion electronig i gael ei chyflawni o fewn amserlen resymol. Dyma rai o ganfyddiadau allweddol adroddiad a gyhoeddwyd heddiw, gan yr Archwilydd Cyffredinol, sy'n edrych ar wybodeg y GIG.

Mae'r weledigaeth lefel uchel ar gyfer gwybodeg y GIG yn glir ac yn mynd yn ôl dros ddegawd. Mae'r GIG yn gweithio tuag at gofnod cleifion electronig sy'n cynnwys nifer o systemau a all siarad â'i gilydd. Wrth ddatblygu'r weledigaeth hon, mae GIG Cymru wedi dysgu gwersi o'r problemau a brofwyd yn flaenorol gan y GIG yn Lloegr.

Er gwaethaf y weledigaeth glir, nid yw'r GIG wedi blaenoriaethu'n amlwg yr adnoddau prin sydd ar gael. Nid oes yna gynllun cytunedig ar gyfer cyllido'r gwaith o gyflawni'r weledigaeth, nac amserlen glir. A bu anghytuno yn y GIG ynghylch y cydbwysedd rhwng disgresiwn lleol i ddatblygu systemau newydd, a'r gwaith o gyflawni'r systemau cenedlaethol ledled y GIG cyfan yng Nghymru. Yn gadarnhaol, mae'r GIG 'nawr yn symud tuag at fwy o eglurder ynghylch y meysydd hyn.

Mae'r adroddiad hefyd yn nodi gwendidau o ran llywodraethu a goruchwylio Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru. Canfu'r adroddiad y canlynol: bod yna ddiffyg gwaith craffu annibynnol ar Wasanaeth Gwybodeg GIG Cymru; bod angen i'r trywydd atebolrwydd fod yn gliriach; a bod adroddiadau am gynnydd a pherfformiad wedi tueddu i fod yn rhy gadarnhaol, ac nad oeddent yn rhoi darlun cytbwys.

Gwnaed peth gwaith i gryfhau arweinyddiaeth gwybodeg ledled y GIG yng Nghymru, ac mae'r Bwrdd Rheoli Gwybodeg Cenedlaethol 'nawr yn gosod cyfeiriad cliriach ar gyfer yr agenda wybodeg. Fodd bynnag, mae GIG Cymru yn llusgo y tu ôl i'r sector preifat o ran y graddau y mae gwybodeg yn cael ei chynrychioli ar lefel y bwrdd. Mae hefyd angen datblygu arweinyddiaeth glinigol leol yr wybodeg.

Amcangyfrifwn fod y GIG yn gwario llai na 2% o'i gyllid ar TGCh: mae hyn yn sylweddol is na'r ffigur o 4% a argymhellwyd gan Syr Derek Wanless yn 2003. Yn hanesyddol, nid yw byrddau iechyd wedi blaenoriaethu gwariant ar gyfer gwybodeg, ac mae cyllid Llywodraeth Cymru ar gyfer Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru wedi gostwng mewn termau real. Yn 2016, amcangyfrifodd GIG Cymru y byddai arno angen £484 miliwn ar ben y cyllidebau presennol i gyflawni'r weledigaeth dros gyfnod o bum mlynedd. Mae hwn yn gynnig petrus, a luniwyd o amcangyfrifon gan gyrff unigol y GIG a Gwasanaeth Gwybodeg GIG Cymru. Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod angen gwneud gwaith pellach er mwyn profi a chadarnhau'r tybiaethau sy'n tanategu'r amcangyfrif. Fodd bynnag, mae pob rhan o'r GIG, gan gynnwys Llywodraeth Cymru, 'nawr yn wynebu penderfyniadau anodd o ran a ddylid darparu cyllid newydd er mwyn cynllunio'n effeithiol i gyflawni systemau newydd, cyfredol mewn amserlen resymol, a sut i wneud hynny.

Mae cyflwyno nifer o systemau gwybodeg newydd ledled pob rhan o GIG Cymru yn broses hanfodol gymhleth. Mae nifer o'r blociau adeiladu ar gyfer cofnod cleifion electronig – er enghraifft systemau meddygon teulu, system radioleg genedlaethol a systemau labordai – bellach ar waith neu wedi cyrraedd cam uwch. Fodd bynnag, mae oedi sylweddol o ran cyflwyno systemau newydd wedi achosi rhwystredigaeth eang, ac mae yna ffordd bell i fynd o hyd nes y bydd y cofnod cleifion electronig ar waith yn llawn. Canfu'r adroddiad fod yna broblemau o ran ymarferoldeb rhai o'r systemau cenedlaethol. Ac mae diffyg monitro yn golygu nad yw'n glir p'un a yw'r systemau hynny sydd wedi cael eu cyflwyno yn cyflawni'r buddion disgwyliedig ai peidio.

Yng nghyd-destun gwaith parhaus i wella'r dull o ymdrin â gwybodeg, mae'r adroddiad yn gwneud 13 o argymhellion, sy'n cwmpasu strategaeth, arweinyddiaeth, llywodraethu, cyllid, rheoli rhaglenni a rheoli prosiectau.

Heddiw, dywedodd yr Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan Thomas: “Gwyddom fod mynediad gwell at wybodaeth yn arwain at well canlyniadau ar gyfer cleifion a llai o gamgymeriadau gan glinigwyr. Bydd rhoi'r weledigaeth o gofnod cleifion electronig ar waith yn golygu y bydd angen i bob rhan o'r GIG, gan gynnwys Llywodraeth Cymru, wneud penderfyniadau anodd, yn enwedig o ran cyllido, blaenoriaethu a galluogi clinigwyr i gael amser a lle i arwain yr agenda hon. Oni bai ei fod yn mynd i'r afael â'r materion a nodwyd yn fy adroddiad, mae yna berygl y bydd y GIG yn wynebu mwy o rwystredigaeth ymhlith staff y rheng flaen, ac, yn y pen draw, yn meddu ar systemau a fydd eisoes yn hen ffasiwn erbyn iddynt gael eu cwblhau.”