Mae cynghorau yng Nghymru yn gwella eu cynllunio ariannol ar gyfer y tymor canolig

13 Meh 2017 - 3:24yp

Ond mae rhai diffygion yn bygwth targedau arbed arian, meddai'r Archwilydd Cyffredinol

Mae’r rhan fwyaf o gynghorau Cymru wedi gwella eu cynlluniau ariannol ar gyfer y tymor canolig ac, erbyn hyn, mae ganddynt ddull effeithiol o ragamcanu yr arbedion y mae angen iddynt eu cyflawni. Mae hyn yn ôl adroddiad a gyhoeddwyd heddiw, gan Archwilydd Cyffredinol Cymru. Canfu’r adroddiad hefyd fod gan gynghorau fwy i’w wneud i gynllunio'r modd y maent yn bwriadu pontio’r bwlch cyllid sydd wedi’i nodi ganddynt, sydd yn tanseilio eu cynlluniau ariannol ar gyfer y tymor canolig.

Mae’r adroddiad, Cynllunio Arbedion mewn Cynghorau yng Nghymru, yn dilyn gwaith blaenorol a wnaed yn 2015-2016 ac mae’n canolbwyntio ar y modd y mae cynghorau yn nodi, cynllunio ar gyfer, a chyflawni arbedion. Roedd hyn yn cynnwys archwilio trefniadau cynllunio ariannol cynghorau, i ba raddau y gwnaethant gyflawni eu cynlluniau arbed arian yn 2015-2016 a’r gwaith a wnaed i sicrhau cadernid eu dulliau ar gyfer 2016-2017.

Canfu’r adroddiad fod gan dros hanner y cynghorau gynlluniau arbed arian effeithiol sydd wedi eu hystyried yn dda ar gyfer 2016-17, ond nad oes gan y gweddill, a gallent fethu â chyflawni eu targedau arbed arian o fewn y flwyddyn. Roedd y prif reswm dros beidio â chyflawni cynlluniau arbed arian penodol yn ymwneud â thargedau arbed arian rhy uchelgeisiol nad oeddent wedi eu seilio ar gynlluniau cyflawni cadarn.

Yn ogystal, canfu’r adroddiad diweddaraf y canlynol:

  • Unwaith eto, cyflawnodd yr holl gynghorau gyllideb wedi’i mantoli, ond nid fel y’i cynlluniwyd o reidrwydd. Defnyddiodd y cynghorau amrywiaeth o ddulliau i fantoli eu cyllidebau, gan gynnwys defnyddio cronfeydd wrth gefn, tanwariant mewn meysydd gwasanaeth eraill, ac incwm nas cynlluniwyd.
  • Gyda’i gilydd, roedd y cynghorau yn bwriadu arbed £251.6 miliwn yn 2015-16. Fodd bynnag, cyfanswm o £221.5 miliwn o arbedion a gyflawnwyd, sef (88%) o’r targed hwnnw.
  • Y cynigion gwella mwyaf cyffredin a nodwyd oedd annog cynghorau i sicrhau bod cynigion i arbed arian wedi eu datblygu’n llawn, wedi eu hasesu yn erbyn risg, ac yn cynnwys amserlenni cyflawni realistig cyn cael eu cynnwys yn y gyllideb flynyddol.

Mae’r adroddiad yn atgyfnerthu’r pryder, a godwyd mewn blynyddoedd blaenorol, bod methu â chyflawni arbedion ariannol o fewn y flwyddyn yn rhoi straen ar gyllidebau a allai fod yn anghynaladwy. Gan fod y rhan fwyaf o’r arbedion yn y dyfodol yn debygol o ddod o newidiadau i wasanaethau a ffyrdd newydd o weithio, sy’n anos eu cyflawni ac sy’n gofyn am fwy o amser rhagarweiniol, gall y sefyllfa hon waethygu ac amharu ar gydnerthedd ariannol y cynghorau yn y tymor hirach.

Dywedodd yr Archwilydd Cyffredinol, Huw Vaughan Thomas, heddiw:

“Yn gyffredinol, mae cynghorau yng Nghymru wedi llwyddo i leihau gwariant a mantoli eu cyllidebau yn unol â mesurau cyni ers 2010. Fodd bynnag, mae’n debygol y bydd maint y gostyngiadau mewn cyllidebau blynyddol yn parhau, felly rwy’n gobeithio y bydd y cynghorau yn ystyried yr argymhellion a nodir yn yr adroddiad hwn, a’r rhai a gynhwysir yn eu hadroddiadau lleol penodol, i gyflwyno cynigion arbed arian realistig a chadarn ac ymdopi â gostyngiadau parhaus mewn cyllid.”

Cofrestrwch i ymuno â gweminar ein tîm y Gyfnewidfa Arfer Da ar Feithrin Cydnerthedd Ariannol yn y Gwasanaethau Cyhoeddus ar 8 Awst [agorir mewn ffenest newydd].