Dod o hyd i ddewisiadau amgen i wastraff tirlenwi yng nghymru

10 Hyd 2018 - 12:03yp

Mae rhaglen Llywodraeth Cymru wedi'i ‘rheoli'n dda’ ond mae rhai cynghorau sydd wedi optio allan yn dal i ddibynnu ar dirlenwi

 

Mae rhaglen gaffael Llywodraeth Cymru i helpu cynghorau i sefydlu contractau gwastraff bwyd a gweddilliol wedi'i rheoli'n dda, yn ôl adroddiad a gyhoeddwyd heddiw gan Archwilydd Cyffredinol Cymru. Ond, mae sawl cyngor wedi optio allan o'r Rhaglen, fel arfer am gost uwch ar gyfer trin gwastraff gweddilliol, ac mae rhai'n dal i ddibynnu ar dirlenwi.

Yn gyffredinol, mae'r 10 contract a sefydlwyd drwy'r Rhaglen Caffael Seilwaith Gwastraff wedi cynnwys 19 o'r 22 o gynghorau yng Nghymru. Sefydlwyd y Rhaglen yn 2008 a rhagwelir y bydd yn costio tua £1.4 biliwn erbyn 2044-45 sy'n is na'r amcangyfrifon cychwynnol ond bydd hyn yn dibynnu ar faint o wastraff sydd angen ei drin. Mae'r swm yn cynnwys cyfraniad o £342 gan Lywodraeth Cymru, gyda chynghorau'n talu am y gweddill.

Daw'r adroddiad i'r casgliad bod y Rhaglen wedi'i rheoli'n dda, gyda phwyslais clir ar gydweithio a dull rheoli cyson a thrylwyr. Er ei bod yn rhy gynnar i farnu gwerth am arian y contractau, mae caffael capasiti trin gwastraff newydd wedi lleihau'r ddibyniaeth ar dirlenwi'n sylweddol dros y blynyddoedd diwethaf. Fodd bynnag, mae'r adroddiad yn tynnu sylw at risgiau sy'n parhau ar gyfer prosiectau gwastraff gweddilliol yn arbennig a chanfu nad yw'r amcanestyniadau a ddefnyddir fel sail ar gyfer y contractau hyn yn cyd-fynd â dyhead cyffredinol Llywodraeth Cymru i sicrhau nad oes dim gwastraff gweddilliol erbyn 2050.

Mae’r adroddiad yn galw ar Lywodraeth Cymru i weithio gyda chynghorau i ystyried effaith unrhyw newidiadau o ran amcanestyniadau ar gost debygol prosiectau gwastraff gweddilliol. Mae hefyd yn argymell bod Llywodraeth Cymru yn ymestyn ei goruchwyliaeth o'r Rhaglen wrth i'r ffocws symud i reoli contractau, er enghraifft drwy sicrhau bod cyngor arbenigol ychwanegol ar gael os oes angen. 

Dywedodd yr Archwilydd Cyffredinol, Adrian Crompton:

“Mae'r Rhaglen Caffael Seilwaith Gwastraff wedi'i rheoli'n dda hyd yma. Ond, mae'n bwysig i Lywodraeth Cymru gymryd camau i sicrhau bod contractau'n cael eu rheoli'n effeithiol, o ystyried y costau hirdymor, ac ystyried sut y mae'r amcanestyniadau a oedd yn llywio'r contractau ar gyfer gwastraff gweddilliol yn cyd-fynd â dyheadau ei strategaeth wastraff. Yn y cyfamser, mae angen i gynghorau sydd wedi optio allan o'r Rhaglen ddod o hyd i ddewisiadau amgen i reoli o fewn lwfansau tirlenwi ac osgoi dirwyon.”