Brexit a’r Rhaglen Datblygu Gwledig yng Nghymru

20 Tach 2018 - 10:37yb

Roedd Cymru yn wynebu bod ar ei cholled yn ariannol mewn sefyllfa dim cytundeb tan i Lywodraeth y DU ymestyn ei sicrwydd cyllid. Mae angen i Lywodraeth Cymru wella trefniadau trosolwg a chraffu ar y Rhaglen nawr

Roedd perygl sylweddol i Gymru golli cyllid mewn sefyllfa ‘dim cytundeb’ o ran Brexit tan i Lywodraeth y DU ymestyn telerau ei sicrwydd cyllid ôl-Brexit yn ddiweddar iawn. Mae adroddiad a gyhoeddwyd gan Archwilydd Cyffredinol Cymru, yn ystyried sut y mae Llywodraeth Cymru wedi bod yn rheoli’r peryglon a’r cyfleoedd sy’n deillio o Brexit yng nghyswllt y Rhaglen Datblygu Gwledig – sy’n cynorthwyo ffermwyr, cefn gwlad a chymunedau gwledig.

Mae Cymru yn gymwys i dderbyn rhyw £522 miliwn o gyllid Ewropeaidd yn y rownd bresennol o gyllid datblygu gwledig ar gyfer 2014-2020. Ar hyn o bryd, mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu cyfrannu £252 miliwn arall, gan gynyddu cyfanswm y rhaglen bresennol i £774 miliwn.

Canfu adroddiad fod gan Lywodraeth Cymru fesurau cadw cydbwysedd ar waith i wneud yn siŵr ei bod yn cydymffurfio â rheolau llym yr UE. Ond, mae’n galw ar Lywodraeth Cymru i gryfhau ei gwaith craffu a rheoli risg o ran y Rhaglen Datblygu Gwledig gyffredinol ac yn gwneud nifer o argymhellion er mwyn helpu i gyflawni hyn.

Er bod dyfodol cyllid ar gyfer amaethyddiaeth ar ôl Brexit yn aneglur, mae’r adroddiad hefyd yn dod i’r casgliad bod Llywodraeth Cymru yn ceisio llunio trafodaeth a’i bod wedi cyflwyno’r trefniadau yr hoffai eu gweld yn y dyfodol.

Hyd yn oed gyda’r estyniad i’r sicrwydd, mae’r adroddiad yn dweud bod nifer o broblemau y mae angen i’r Adran barhau i’w rheoli. Er enghraifft, mae angen iddi gadw golwg ar newidiadau economaidd ehangach ac addasu’r Rhaglen yn ôl yr angen. Mae angen iddi gynyddu’r cyfraddau ymrwymiad a gwariant er mwyn sicrhau y gellir diogelu cymaint â phosibl o gyllid yr UE cyn Brexit. Yn ystod y cyfnod pontio i unrhyw drefniant newydd ar gyfer cyllid datblygu gwledig, dylai sicrhau hefyd bod arbenigedd yr Adran yn cael ei gadw, naill ai yn y rhaglen newydd neu yng ngwasanaeth cyhoeddus ehangach Cymru.

Dywedodd yr Archwilydd Cyffredinol, Adrian Crompton:

“Mae’r Rhaglen Datblygu Gwledig yn darparu cymorth i’n cymunedau ffermio a chefn gwlad y mae wir ei angen – felly rwy’n falch bod penderfyniad Llywodraeth y DU i ymestyn ei sicrwydd wedi lleihau’r hyn a oedd yn berygl ariannol sylweddol i’r sector. Er gwaethaf y sicrwydd hwn, mae’r maes hwn yn parhau i fod yn ansicr sy’n newid yn gyflym. Mae angen i Lywodraeth Cymru gryfhau ei threfniadau trosolwg a chraffu o ran y Rhaglen a bod yn hyblyg ac yn ymatebol.”